است و اگر شخصى بخواهد كه با ارصاد بطلميوس يا ارصاد اصحاب تجربه از محدثين ادوارى بدست آورد البته بكمك اعمال مشهوره براى او امكان خواهد داشت چنان كه براى بسيارى از دانشمندان از قبيل محمد بن اسحق بن استاد بنداد سرخسى و ابو الوفاء محمد بن محمد بوزجانى فراهم شده و چنان كه براى من بويژه در كتاب استشهاد باختلاف ارصاد فراهم گشته . بهريك از ادوار ، كواكب در آغاز و انجام حركت خود در اول حمل جمع مىشوند و ليكن در اوقات مختلف و اگر كسى حكم نمايد كه كواكب در اول حمل در آنوقت مخلوق شده‌اند و يا آنكه اجتماع كواكب در آغاز حمل اول عالم بوده و يا آخر عالم است البته ادعايى بلادليل خواهد بود . اگرچه داخل در حد امكان است و ليكن مانند اين قبيل قضايا را جز به دليلى روشن و يا به گفته‌ى شخصى كه از اوائل و مبادى موجودات باخبر باشد كه گفتار او در جان مانند وحى تأثير كند نمىتوان باور كرد زيرا ممكن است اين اجرام هنگامى كه آفريدگار آنها ابداع و احداث نموده متفرق و پراكنده باشند و اين حركات كه برحسب قواعد رياضى در چنين مدتى در يك نقطه جمع شوند براى آنها باشد . چنان كه اگر ما دايره‌اى فرض كنيم و در مواضع متفرقه از آن حيواناتى بگذاريم كه پاره از آنها تندرو و برخى ديگر كندرو باشند و هركدام از نوع حركت خود به حركت درآيند در اوقات متساوى حركات متساوى كنند و نيز اين مسئله را هم بدانيم كه در وقت معين و مفروضى فواصل و ابعاد و مواضع و مسير هريك از آنها در شبانه‌روز چه مقدار بوده و از شخص محاسب بپرسند كه چه مقدار زمان لازم است كه پس از اين اجتماع گفته شده در نقطه ديگر مانند اين اجتماع دست

--> طورى تلفظ مىكنند كه ميان دال و را باشد و بدين جهت ارجبهر گفته شده كه تبديل دال به راء است و سپس تصحيفات ديگرى در اين كلمه واقع شده و ابو ريحان مىگويد اگر ما اين لفظ را با تصحيفاتى كه در آن شده به هندىها بگوييم ايشان نخواهند فهميد مقصود از آن چيست .